Menu Zamknij

Zdjęcia i opisy towarów a prawa autorskie

Zakupy przez Internet są w obecnym świecie czymś zupełnie naturalnym. Rzesza przedsiębiorców zajmujących się handlem, którzy latami działali wyłącznie na rynku stacjonarnym, z uwagi na obostrzenia związane z pandemią, odkryło nowy kanał dystrybucji jakim jest Internet i związana z tym sprzedaż wysyłkowa. Z jednej strony sprzedaż internetowa to szerszy krąg potencjalnych odbiorców, z drugiej konieczność przeniesienia asortymentu do sieci. Oferowanie przez sklepy internetowe towaru wymaga od przedsiębiorców skutecznej jego ekspozycji. Wiąże się to najczęściej z koniecznością publikacji zdjęć i opisów produktów. W związku z tym, że proces taki bywa czasochłonny i kosztowny powszechną praktyką stosowaną przez sklepy internetowe jest zamieszczanie zdjęć i opisów artykułów zaczerpniętych ze stron internetowych innych podmiotów (np. producentów, innych sprzedawców).

Kopiowanie zdjęć czy opisów produktowych wiąże się z ryzykiem naruszenia praw autorskich. Punktem wyjścia do rozważań, czy stworzone zdjęcia i opisy są chronione prawem autorskim jest art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2021, poz. 1062 zwana dalej u.p.a.p.p.), który stanowi, że „przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).” Oznacza to, że żeby mówić o utworze w rozumieniu prawa autorskiego, a tym samym, aby korzystał on z ochrony przewidzianej tą ustawą musi spełniać dwie cechy. Po pierwsze być przejawem działalności twórczej. Po drugie mieć indywidualny charakter. Przesłanki uznania przedmiotu za utwór muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że zdjęcia i opisy produktów wykonane przez producentów, dystrybutorów czy sprzedawców mogą stanowić na gruncie prawa autorskiego utwór i podlegać ochronie jeśli spełnią powyższe kryteria. Ochronie takiej podlegać mogą zatem zdjęcia i opisy, cechujące się dużym wkładem indywidualnym, napisane barwnym językiem, zawierające znacznie więcej niż tylko informacje techniczne o produkcie.

Powyższe zostało również podkreślone w orzecznictwie. Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 12 września 2016 r. sygn. akt I ACa 942/15 wskazał, że „w dziedzinie fotografii za twórczość w rozumieniu ustawy o prawie autorskim, można bowiem uznać takie elementy jak świadomy wybór momentu fotografowania, punktu widzenia, kompozycji obrazu, oświetlenia, które to działania nadają fotografii indywidualne piętno.” Sąd zaznaczył, że nie każda fotografia jest utworem w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy – Prawo autorskie. W wyroku wskazał, że „zdjęcie będzie chronione tylko wtedy, gdy jest rezultatem pracy twórczej, a cechuje ją inwencja i samodzielność artystyczna. Nie są zatem chronione fotografie czysto rejestracyjne oraz fotografie nastawione na wierne odtworzenie oryginału np. dzieł sztuki, biżuterii, elementów konstrukcyjnych budynku. W przypadku zdjęć dokumentów i rysunków, ich przedmiot i funkcja fotografii zbliżają je do zdjęć technicznych, gdyż nie pozwalają na wybór ujęcia przez fotografującego.”

Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 21 grudnia 2017 f. Sygn. akt I ACa 690/17 wskazując, że  ochronie prawnoautorskiej podlega fotografia, którą cechują elementy twórcze, choćby na minimalnym poziomie, natomiast nie podlega fotografia czysto rejestracyjna.

Na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych twórca, którego autorskie prawa osobiste zostaną zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, a w szczególności złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. W przypadku zawinionego naruszenia, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny (art. 78ust. 1 u.p.a.p.p.)

Z kolei art. 79 u.p.a.p.p. określając ochronę autorskich praw majątkowych wskazuje, iż w przypadku naruszenia praw majątkowych uprawnionego, może on żądać od osoby, która naruszyła te prawa:

– zaniechania naruszania;

– usunięcia skutków naruszenia;

– naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu cywilnego lub poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia, byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;

– wydania uzyskanych korzyści;

–  jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części, lub całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

Ustawa przewiduje również odpowiedzialność karnoprawną za przywłaszczenie sobie autorstwa albo wprowadzanie w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu, lub artystycznego wykonania (czyn ten zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3).

Samodzielne wykonywanie przez przedsiębiorców zdjęć i opisów produktów z jednej strony pozwala na uniknięcie niepotrzebnych zarzutów naruszenia praw autorskich, z drugiej daje uprawnienie do żądania jego ochrony jeśli to ich prawo jest naruszane przez innego przedsiębiorcę.

Sposobem na uniknięcie zarzutu naruszenia praw autorskich jest również uzyskanie, od producenta lub innego podmiotu uprawnione do zdjęć, pisemnej zgody na ich wykorzystanie.

Przy zlecaniu wykonania zdjęć i opisów przedmiotów przez podmioty zewnętrzne, należy pamiętać o zawarciu umowy i uwzględnieniu w niej przejścia autorskich praw majątkowych.