Menu Zamknij

Wypowiedzenie umowy o świadczenie usług w dobie pandemii

W związku z pandemią koronawirusa(COVID-19), wielu przedsiębiorców staje w obliczu problemu opłacalności realizacji postanowień umownych. W przypadku podmiotów związanych umową o świadczenie usług jedną z możliwości zminimalizowania negatywnych skutków tej sytuacji jest wypowiedzenie umowy.

Na podstawie art. 750 k.c. do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Kwestię wypowiadania umów zlecenia reguluje art. 746 k.c., który na podstawie art. 750 k.c. należy stosować również do umów o świadczenie usług i który pozwala wypowiedzieć umowę zlecenia każdej ze stron w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów. Uregulowanie to dotyczy także umów zlecenia zawartych na czas oznaczony (wyrok SN z dnia 28 września 2004 r., IV CK 640/03).

Uprawnienie do wypowiedzenia zlecenia ma charakter uprawnienia prawo kształtującego, a złożone w jego wykonaniu oświadczenie o wypowiedzeniu wywiera skutek ex nunc, tj. od chwili złożenia (art. 61 § 1 k.c.).  Zgodnie z art. 746 § 1 zdanie drugie k.c., dający zlecenie, w razie dokonania wypowiedzenia, obowiązany jest zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poczynione przez niego w celu należytego wykonania zlecenia; w przypadku odpłatnego zlecenia powinien mu także uiścić część wynagrodzenia odpowiadającego jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu – ponadto naprawić szkodę.

Wynikająca z art. 746 k.c. norma pozwalająca wypowiedzieć zlecenie każdej ze stron
w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów, ma charakter względnie obowiązujący.
W umowie zlecenia można więc wyłączyć tę możliwość w odniesieniu do jednej lub obu stron. Wobec brzmienia art. 746 § 3 k.c., zgodnie z którym nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów, nieważna byłaby (art. 58 § 1 w związku z art. 746 § 3 k.c.) tylko klauzula wyłączająca w odniesieniu do którejkolwiek ze stron możliwość wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 r., III CKN 304/00).

Biorąc pod uwagę stanowisko wyrażone w orzecznictwie, w przypadku ustalenia, wypowiedzenia umowy jako uzasadnionego ważnymi powodami powstaje sytuacja, w której przyjmujący zlecenie (usługodawca) nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, którą wskutek niewykonania zobowiązania poniósł dający zlecenie (usługobiorca), a zatem nie jest również zobowiązany do zapłaty kary umownej, jeżeli taka została przewidziana na wypadek wypowiedzenia umowy (tak również Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 06.05.2016 r. o sygn. IC 1302/15).

Od20 marca 2020 roku do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje stan epidemii związany z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.Pojawia się zatem pytanie – czy strona umowy o świadczenie usług  może z tego powodu skutecznie ją wypowiedzieć, a co najważniejsze – czy stan ten może zostać uznany za ważny powód wypowiedzenia.

Epidemia bez wątpienia jest czynnikiem determinującym realizację wielu zobowiązań umownych. Niejednokrotnie wpływa na zmianę stosunków między przedsiębiorcami oraz rzutuje na ich wiarygodność jako partnerów biznesowych. Wprowadzanie przez władzę ograniczeń dla poszczególnych branż, mocno korygujących plany przedsiębiorców, zmusza ich do poszukiwania rozwiązań dla nich najbardziej optymalnych. Wypowiedzenie umowy bywa czasami jedyną słuszną drogą.

Kwestię uznania pandemii za ważny powód wypowiedzenia stosunku powstałego na gruncie umowy o świadczenie usług należy badać indywidualnie dla każdego przedsiębiorcy i danego stanu faktycznego. Istotą uznania sytuacji przedsiębiorcy jako uzasadniającej wypowiedzenie umowy z ważnych powodów z uwagi na ogłoszony stan epidemii jest jej właściwe udokumentowanie i uzasadnienie zarówno co do  sposobu w jaki sytuacja ta wpływa na zmianę stosunków między stronami jaki zależności realizacji zobowiązań wynikających z umowy od możliwości ich wykonania w reżimie wprowadzonych ograniczeń. Równie istotny jest sposób w jaki wpływa to na sytuację ekonomiczną przedsiębiorcy. Okoliczności faktyczne powinny być dokładnie i rzetelnie potwierdzone by w razie ewentualnego sporu nie budziły wątpliwości. Dokumentacja powinna odzwierciedlać wpływ stanu epidemii i związanych z nim ograniczeń na możliwość realizacji umowy i uzasadniać konieczność jej wypowiedzenia.

Oczywiście umowy o świadczenie usług mogą modyfikować prawo do ich wypowiedzenia z ważnych powodów, wprowadzając chociażby termin wypowiedzenia, dlatego ważne jest również uprzednie dokonanie analizy postanowień umownych łączących strony.

Obecna sytuacja przedsiębiorców, niejednokrotnie walczących o swoje przetrwanie na rynku usług, liczba wciąż zmieniających się ograniczeń w wykonywaniu działalności gospodarczej a także niedający się bliżej określić czasowo moment powrotu do warunków panujących przed epidemią, doprowadza do utraty ekonomicznego sensu wielu umów. Przygotowanie i realizacja projektów w dużej mierze zależy od uzgodnionych w umowach terminów, które z kolei z uwagi na zachwiane łańcuchy realizacji zobowiązań, obostrzenia i przestoje nie mogą zostać dotrzymane. Sytuacja finansowa wielu firm skłania do szukania najkorzystniejszych dla nich rozwiązań. Preferowanym rozwiązaniem może być zakończenie umowy z godziwą rekompensatą za usługi wykonane przez drugą stronę, zwłaszcza, że przepisy powszechnie obowiązującego prawa w uzasadnionej ważnymi powodami sytuacji (jaką może być pandemia) dają możliwość skutecznego jej wypowiedzenia bez konieczności zapłaty kary umownej czy odszkodowania na zasadach ogólnych.