Menu Zamknij

Skutki prawne i biznesowe zamknięcia lub ograniczenia działalności gospodarczej spowodowanej pandemią wywołaną przez covid-19

STAN NA 19.03.2020 R

Skutkiem ogłoszenie przez WHO pandemii spowodowanej COVID-19 jest wprowadzenie do polskiego systemu prawnego licznych aktów prawnych mających na celu powstrzymanie, a przynajmniej ograniczenie istniejącego zagrożenia epidemiologicznego. Z dniem 13 marca 2020 r. weszło w życie najbardziej doniosłe dla nas wszystkich jako obywateli RP rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemiologicznego. Było ono do dnia dzisiejszego kilkukrotnie zmieniane, albowiem zostało opracowane w ekstremalnie pilnym trybie, stąd nie wszystkie kwestie zostały ujęte w pierwotnym akcie. Na potrzeby niniejszego opracowania oraz w celu przedstawienia Państwu najbardziej istotnych dla nas wszystkich zmian, temat zostanie przedstawiony całościowo, by uporządkować i rozwiać wszelkie mogące pojawić się wątpliwości.

Okres obowiązywania wprowadzonych zawieszeń i ograniczeń


Pierwsze ograniczenia, takie jak działalność wszelkich jednostek oświatowych zostały wprowadzone już od 12 marca 2020 r., wstępnie do 25 marca 2020 r. Od godziny 00:00 14 marca 2020 r. do odwołania zostały wprowadzone kolejne ograniczenia, naczelne pod kątem niniejszego opracowania. Po 14 dniach Ministerstwo Zdrowia przeanalizuje możliwość uchylenia rozporządzenia w przypadku poprawy sytuacji. Nie jest wykluczone, że zostaną one jednak przedłużone. Jest to niestety realne, odwołując się choćby do poprzednio przesłanego Państwu Kompendium Pracodawcy zauważyć należy, że możliwość pracy zdalnej została przewidziana przez ustawodawcę na okres do wstępnie 180 dni.

Jaka działalności została zakazana


Za działalność obecnie zakazaną przyjmuje się:

– handel detaliczny w obiektach handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 2 tys. mkw.:

a) wyrobami tekstylnymi,
b) wyrobami odzieżowymi,
c) obuwiem i wyrobami skórzanymi,
d) meblami i sprzętem oświetleniowym,
e) sprzętem radiowo-telewizyjnym lub sprzętem gospodarstwa domowego,
f) artykułami piśmiennymi i księgarskimi.
g) Ponadto na terenie obiektów o wskazanej powyżej powierzchni sprzedaży zakazano prowadzenia działalności gastronomicznej i rozrywkowej

Kolejne zakazy dotyczą działalności:


związanej z organizacją, promocją lub zarządzaniem imprezami, takimi jak targi, wystawy, kongresy, konferencje, spotkania, włączając działalności polegające na zarządzaniu i dostarczaniu pracowników do obsługi terenów i obiektów, w których te imprezy mają miejsce
twórczej związanej z wszelkimi zbiorowymi formami kultury i rozrywki
związanej ze sportem, rozrywkowej i rekreacyjnej, w szczególności polegającej na prowadzeniu miejsc spotkań, klubów, w tym klubów tanecznych i klubów nocnych oraz basenów, siłowni, klubów fitness
związanej z projekcją filmów lub nagrań wideo w kinach, na otwartym powietrzu lub w pozostałych miejscach oraz działalności klubów filmowych
związanej z prowadzeniem obiektów noclegowych turystycznych i miejsc krótkotrwałego zakwaterowania, uwaga- zakaz nie dotyczy hoteli wg klasyfikacji PKD 55.10.Z
związanej z prowadzeniem kasyn (z wyłączeniem kasyn internetowych)
działalności bibliotek, archiwów, muzeów oraz pozostałej działalności związanej z kulturą

Nadto, decyzją premiera wprowadzono restrykcje w handlu towarami obecnie uznanymi za deficytowe, takimi jak maseczki czy żele antybakteryjne. Nie znajdziemy już ich w popularnych serwisach zakupowych, wszelkie pojawiające się oferty sprzedaży tych przedmiotów są na bieżąco usuwane. Nakazano także wpisanie do regulaminu serwisów punktu, że wymienione towary są przedmiotami zabronionymi do wystawiania na platformach. Zdecydowano się na ten krok, bo wraz ze wzrostem liczny zarażonych koronawirusem ceny maseczek ochronnych i żeli antybakteryjnych na internetowych platformach poszybowały w górę, a wiele z nich jest niewiadomego pochodzenia. UOKiK zapowiedział zbadanie każdej z takiej sytuacji.

Nie jest obecnie również możliwy wywóz lub zbywanie poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej respiratorów oraz kardiomonitorów. Kontrolowany ma być zamiar wywozu lub zbycia poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej m.in. gogli ochronnych, kombinezonów typu TYVEK, masek typu FFP2/FFP3,maseczek chirurgicznych,ochraniaczy na but, rękawiczek lateksowych, środków do dezynfekcji.

Jaka działalność została ograniczona


W odwołaniu do powyższego wskazać należy, że galerie handlowe są otwarte, aczkolwiek funkcjonują w nich wyłącznie apteki, sklepy spożywcze i drogerie. Nie jest to jednak charakter nakazu i decyzja o otwarciu sklepu należy od indywidualnej decyzji przedsiębiorcy. Restauracje, kawiarnie czy bary nadal są otwarte i prowadzą działalność, albowiem ograniczeniu podlega jedynie spożywanie posiłków na miejscu. Zamówienia są realizowane na wynos lub też z dostawą.

Ministerstwo Rozwoju w związku z epidemią koronawirusa przygotowało zalecenia dla otwartych sklepów, placówek bankowych i finansowych oraz punktów usługowych W związku z aktualną sytuacją skracane są godziny pracy tych punktów w całym kraju. W sklepach podstawowe zasady bezpieczeństwa są przekazywane za pomocą komunikatów głosowych Klienci zachęcani są do korzystania z kas samoobsługowych oraz do płatności bezgotówkowych. Na klientów w strefach wejścia czekają podajniki z płynem dezynfekującym oraz nawilżane chusteczki przy sklepowych kasach. Obiekty te przypominają również klientom o konieczności używania rękawiczek przy zakupach, a przede wszystkim przy pakowaniu pieczywa. Zaleca się także jak najmniejsze dotykanie produktów. Powstały wydzielone tymczasowe strefy bezpieczeństwa przy wykorzystaniu specjalnych taśm oraz montowane są przegrody z tworzywa sztucznego, separujących kasjerów i klientów od siebie. Niektóre sieci ograniczyły ekspozycję produktów, które nie są zapakowane, takich jak pieczywo i wyroby cukiernicze. Poszczególne sieci stosują również ograniczenia co do liczby osób, które przebywają w jednym czasie na sali sprzedaży.

Wprowadzono przy tym specjalne zasady bezpieczeństwa oraz akcje informacyjne dla pracowników świadczących pracę na terenie zakładu pracodawcy. Mają oni zapewnione środki do odkażania, płyny antybakteryjne oraz instrukcje prawidłowego mycia rąk. Niektóre ze sklepów przechodzą na pracę rotacyjną. Część z placówek wprowadza także możliwość zwolnienia pracowników, którzy ukończyli 60 lat, z obowiązku świadczenia pracy w okresie zagrożenia epidemiologicznego, pensje będą wypłacane w normalnym wymiarze. Inne zadecydowały o przekazaniu premii dla osób pracujących od 16 marca do 15 kwietnia. Niektórzy pracodawcy, zwłaszcza farmaceutów, organizują pomoc w opiece nad dziećmi pracowników.

Zauważyć można, że niektóre sklepy wprowadziły limity na produkty takie jak żele antybakteryjne, mydła, żele pod prysznic, uzupełniacze do mydeł i żeli w płynie oraz produkty do higieny intymnej. Klienci zachęcani są do robienia zakupów w sklepach internetowych, te bowiem pracują wg niezmienionych zasad.

Choć powyższe ograniczenia zdają się naruszać pośrednio lub bezpośrednio podstawowe prawa konsumentów to w sytuacji zagrożenia epidemiologicznego powyższe rozwiązania powinny spotkać się z powszechnym zrozumieniem i akceptacją.
Wspomnieć należy, iż brak dostosowania się przez przedsiębiorców do ograniczeń i zakazań może skutkować nie tylko karami finansowymi, ale w niektórych przypadkach nawet odpowiedzialnością karną.

Zauważyć także należy, iż wobec zagrożenia epidemiologicznego zostały przywrócone kontrole na granicach, a każdy z wjeżdżających ma być poddany kwarantannie. Powyższe nie dotyczy kierowców ciężarówek, jak podaje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w zakresie przewozu towarów ma się nic nie zmienić. Kierowca samochodu, który będzie z towarem przekraczał granicę zostanie poddanym procedurom sanitarnym. Aczkolwiek istnieje wymóg by przeszedł je bez komplikacji, w przeciwnym razie podróż zawodowa będzie niemożliwa. Dotyczy to także statków handlowych- statek i załoga muszą przejść kontrolę sanitarną, a załoga nie może schodzić na ląd. Nie wspominam o tym bez przyczyny. Proszę zauważyć, iż konieczność przebadania każdej z osób wjeżdżających na terytorium RP, każdego kierowcy zawodowego do dnia dzisiejszego spowodowała ogromne kolejki na wszelkich przejściach granicznych. Każda z tych osób zmuszona jest czekać ok. 30 godzin na wjazd do kraju,a kierowcy ciężarówek nie są tu wyjątkiem. Może to spowodować ogromne opóźnienia w dostawie towaru, brak możliwości realizacji umowy z powodu np. zepsucia się towaru podczas przewozu. Może to mieć dalszy wpływ, na np. brak niektórych produktów w sklepach, ich wyższą cenę, ale i spory pomiędzy stronami umów co może być dla Państwa najbardziej istotne.

Klauzula siła wyższej


Zauważyliśmy, że już teraz zaczynają Państwo jako przedsiębiorcy odczuwać skutki epidemii, czego przejawem są pojawiające się coraz liczniej w Kancelarii zapytania dotyczące tzw. siły wyższej i możliwości jej zastosowania w aktualnej sytuacji.
Pojęcie siły wyższej pomimo powszechnego występowania w polskim obrocie prawnym nie doczekało się definicji ustawowej. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że siłą wyższą jest zdarzenie mające jednocześnie charakter zewnętrzny, niemożliwy lub utrudniony do przewidzenia, a którego skutkom nie można zapobiec. Za przejawy siły wyższej uznaje się najczęściej katastrofalne zjawiska wywołane działaniem sił natury (np. powodzie, trzęsienia ziemi, epidemie), zjawiska społeczne lub polityczne o wielkiej skali (np. wojny) oraz akty władzy publicznej (np. blokady granic i portów).
Stosowanie klauzuli siły wyższej jest popularną klauzulą obrocie gospodarczym i posiadającą uregulowanie w zawieranych umowach. Odpowiedź na pytanie, czy pandemia Koronawirusa to siła wyższa, wydaje się łatwa, w sytuacji w której strony umowy zawarły w niej kazuistyczne wyliczenie, które obejmuje „epidemię” lub „pandemię”. W pozostałych przypadkach ocena charakteru prawnego pandemii Koronawirusa będzie wymagała dokładnej analizy postanowień klauzuli siły wyższej oraz porządku prawnego, pod jakim umowa została zawarta. Nie przesądzając jednak jakiej oceny mogłyby dokonać w przyszłości polskie sądy, chciałoby pokusić się o ostrożne stwierdzenie, że w świetle dostępnej doktryny i orzecznictwa kwalifikacja COVID-19 jako siły wyższej wydaje się realna. Zachowanie ostrożności jest jednak konieczne. Zgodnie bowiem z treścią Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r., w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego dziś w Polsce mamy do czynienia ze stanem zagrożenia epidemicznego, a nie epidemią co z punktów widzenia prawa całkowicie zmienia postać rzeczy. Zatem każdy taki przypadek należy rozpatrywać indywidualnie i zachęcamy do kontaktu z Kancelarią w przypadku powstania jakichkolwiek problemów w Państwa działalności mających podstawę w COVID-19.

Brak możliwości realizacji zamówień i opóźnienie w płatnościach


Choć umów należy dotrzymywać (łac. pacta sunt servanda) to ogłoszenie w dniu 11 marca 2020 r. przez Międzynarodową Organizację Zdrowia (WHO), że epidemia Koronawirusa SARS-CoV-2 (wywołująca chorobę COVID-19) stała się pandemią, tj. epidemią o skali globalnej znacznie ograniczyło tę naczelna zasadę prawa zobowiązań, co zostało opisane powyżej. Rozprzestrzeniająca się pandemia wpływa zatem niewątpliwie na zaciągnięte zobowiązania umowne.

Przedsiębiorca, który będzie uzasadniał niemożność wykonania przez niego umowy i przez to wyłączyć swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z tytułu zaistnienia siły wyższej, będzie musiał – zwłaszcza w przypadku postępowania sądowego – udowodnić jej rzeczywisty wpływ na niemożność spełnienia własnego zobowiązania. Druga strona umowy nie jest zobligowania do automatycznego zaakceptowania takiego oświadczenia. Przezorność nakazuje, aby obie strony umów zachowały rozsądek i czujność, ponieważ sytuacja może być nadużywana przez nierzetelnych kontrahentów.

Podobne zasady mają zastosowanie przy odpowiedzialności dłużnika za zapłatę kar umownych. W takim przypadku jednak wierzyciel co do zasady nie musi wykazywać poniesionej szkody, ale ponownie każdorazowa sytuacja wymaga analizy prawnej.

Jeżeli okoliczności oraz charakter relacji pomiędzy stronami na to pozwalają, kontrahenci mogą samodzielnie dążyć do dobrowolnego uregulowania zobowiązań mających na celu uwzględnienie konsekwencji pandemii Koronawirusa. Mogą to zrobić poprzez renegocjowanie warunków umownych, złożenie oświadczenia o zrzeczeniu się roszczeń lub rozwiązanie umowy. W przypadku sporu możliwa jest także droga postępowania sądowego w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków.

W obliczu wciąć rozprzestrzeniającej się pandemii COVID-19 strony stosunków zobowiązaniowych – zarówno wierzyciele, jak i dłużnicy – choć tak łatwo i oczywiście wygląda to tylko w teorii, powinni przede wszystkim zachować spokój, zrozumienie i podejmować racjonalne działania.
Kancelaria zaleca, by w pierwszej kolejności dokładnie przeanalizować postanowienia wszystkich łączących strony umów oraz ustalić możliwości terminowego wywiązywania się z zobowiązań. Zasadnym jest także, aby strony w pierwszej kolejności dążyły do stałego utrzymywania ze sobą kontaktu i w miarę możliwości wspólnego rozwiązywania i zapobiegania konfliktom. Jeżeli jest to niemożliwe, warto rozważyć uzgodnienie zasad realizacji umowy w tej nadzwyczajnej sytuacji, np. uzgadniając zasady odroczenia terminów spełnienia świadczeń. Niezależnie jednak, warto już teraz solidnie dokumentować wszelkie przypadki i przyczyny niewywiązywania się ze zobowiązań.