Menu Zamknij

Kontrola działalności gospodarczej – co warto wiedzieć

Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorców jest przeprowadzana na zasadach określonych w  ustawie z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (Dz. U. z 2021, poz. 62 zwana dalej Ustawą), chyba że zasady i tryb kontroli wynikają z ratyfikowanych umów międzynarodowych albo bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej.

W zakresie nieuregulowanym w rozdziale 5Ustawy, dotyczącym zasad i trybu kontroli, stosuje się przepisy odrębne. Oznacza to, że w sytuacji kontroli, w pierwszej kolejności należy szukać informacji o właściwym jej przebiegu w ustawie Prawo przedsiębiorców a dopiero w przypadku braku uregulowań dotyczących określonego zagadnienia, w przepisach innych aktów prawnych.

O czym warto pamiętać:

  • Kontrole są planowane i przeprowadzane po uprzednim dokonaniu przez właściwy organ prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej (analiza ryzyka). Przy analizie, organ kontroli może kierować się takimi kryteriami jak np. doświadczenia z poprzednich kontroli czy zmieniające się linie orzecznicze. Obowiązek przeprowadzenia prawdopodobieństwa naruszenia prawa nie znajduje zastosowania w sytuacjach określonych w 47 ust. 2Ustawy, kiedy to potrzeba przeprowadzenia kontroli wynika z okoliczności szczególnych.
  • Do kontroli można się przygotować – przed przeprowadzeniem czynności kontrolnych, organ kontrolny, ma obowiązek zawiadomić przedsiębiorcę o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Brak obowiązku zawiadomienia o planowanej kontroli może dotyczyć tylko określonych przypadków wskazanych w 48 ust. 11Ustawy (katalog zamknięty). Warto również zwrócić uwagę, czy zawiadomienie zawiera obowiązkowe elementy wskazane w Ustawie.
  • Termin kontroli – kontrola powinna się odbyć nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia przedsiębiorcy zawiadomienia. Gdyby kontrola nie odbyła się w terminie przewidzianym w Prawie przedsiębiorców, organ kontroli powinien wydać nowe zawiadomienie o kontroli, a terminy powinno się liczyć od nowa, tj. od doręczenia kolejnego zawiadomienia.
  • Zgodnie z 49 ust. 1Ustawy – czynności kontrolne mogą być wykonywane tylko po okazaniu legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności przez osoby biorące udział w kontroli oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli.
  • Zasadą jest prowadzenie czynności kontrolnych w obecności kontrolowanego. Od zasady tej Ustawodawca przewidział wyjątki. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest wskazanie tzw. osoby upoważnionej. Ustawodawca przewidział również zasady działania na wypadek nieobecności zarówno przedsiębiorcy, jak i osoby upoważnionej przez przedsiębiorcę – niezależnie od przyczyn takiej nieobecności.
  • Zasadą jest prowadzenie kontroli w sposób sprawny i niezakłócający funkcjonowania przedsiębiorcy. W przypadku nieprzestrzegania przez organ tej zasady, przedsiębiorca w którego ocenie czynności kontrolne istotnie ingerują w prowadzoną przez niego działalność gospodarczą może pisemnie wyrazić swoje zastrzeżenia. Organ kontrolujący będzie zobowiązany odnieść się do takiego pisma na etapie zakończenia kontroli – w protokole kontroli.
  • Artykuł 54Ustawy wprowadza zasadę, według której nie można jednocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Jednak przepis ten wskazuje wprost kilkanaście włączeń od tej zasady. Tym samym, przedsiębiorca musi liczyć się z tym, że kontroli w jednym czasie może być jednak więcej.
  • Czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać w odniesieniu do:

1) mikroprzedsiębiorców – 12 dni roboczych;

2) małych przedsiębiorców – 18 dni roboczych;

3) średnich przedsiębiorców – 24 dni roboczych;

4) pozostałych przedsiębiorców – 48 dni roboczych.

  • Obowiązek przedsiębiorcy do prowadzenia i przechowania w swojej siedzibie książkę kontroli oraz upoważnienia i protokoły kontroli.
  • Prawo wniesienia sprzeciwu – ten specjalny środek prawny, daje możliwość przedsiębiorcy przeciwstawienia się organom, które nie stosują się do zasad prowadzenia kontroli. Jednak sprzeciw określony w art. 59 Ustawy może być wniesiony tylko w przypadku naruszenia określonych przepisów, które zostały wymienione enumeratywnie, stanowiąc katalog zamknięty:
  1. 48Ustawy – dotyczący obowiązku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli;
  2. 49Ustawy– dotyczący obowiązku okazania legitymacji służbowej lub doręczenia upoważnienia;
  3. 50 ust. 1 i 5Ustawy– dotyczący wykonywania kontroli w obecności przedsiębiorcy lub, w określonych przypadkach, pod jego nieobecność;
  4. 51 ust. 1Ustawy– dotyczący miejsca przeprowadzania kontroli, tj. gdy kontrolę prowadzono poza siedzibą przedsiębiorcy lub miejscem wykonywania działalności gospodarczej oraz poza godzinami pracy przedsiębiorcy lub czasu faktycznego wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę;
  5. 54 ust. 1Ustawy– dotyczący zakazu prowadzenia więcej niż jednej kontroli;
  6. 55 ust. 1Ustawy– dotyczący dopuszczalnego czasu trwania kontroli;
  7. 55 ust. 2Ustawy– gdy podjęto i prowadzono kontrolę bez ograniczeń czasowych w przypadkach innych niż wskazane w art. 55 ust. 2Ustawy
  8. 58Ustawy– gdy ten sam organ przeprowadził ponowną kontrolę w tym samym przedmiocie.

Co istotne z punktu widzenia przedsiębiorcy, wniesienie sprzeciwu powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy – z chwilą doręczenia kontrolującemu zawiadomienia o wniesieniu sprzeciwu do dnia zakończenia postępowania wywołanego jego wniesieniem. Przedsiębiorca wnosi sprzeciw na piśmie wraz z uzasadnieniem do organu podejmującego i wykonującego kontrolę. Za datę wniesienia sprzeciwu uznaje się datę wpływu do organu kontroli. Co istotne z punktu widzenia przedsiębiorcy, termin na wniesienie sprzeciwu wynosi 3 dni robocze od dnia wszczęcia kontroli przez organ kontroli lub wystąpienia przesłanki do wniesienia sprzeciwu. W orzecznictwie wskazuje się, że na postanowienie w przedmiocie utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia (art. 59 ust. 9Ustawy) przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

  • Ponadto z przepisów Prawa przedsiębiorców wprost wynika uprawnienie dla przedsiębiorcy w zakresie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na przewlekłe prowadzenie kontroli ( 59 ust. 14–15p.p.). Wniesienie skargi nie powoduje jednak wstrzymania czynności kontrolnych.

Przepisy wprowadzone przez Ustawodawcę z jednej strony mają na celu wzmocnienie ochrony praw przedsiębiorców w toku kontroli, z drugiej zaś umożliwienie państwu skutecznego i zarazem efektywnego wychwytywania wszelkich nadużyć prawa w obrocie gospodarczym.