Menu Zamknij

Instytucja wadium i jego zwrot w aukcji lub przetargu

Instytucja wadium została określona w Kodeksie Cywilnym w art. 70⁴.

Wadium, zgodnie z art. 704 § 1, to określona suma, której wpłaty ma dokonać uczestnik aukcji lub przetargu lub której zapłatę ma zapewnić. W tym drugim przypadku wadium może mieć formę np. gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. 

Kwestię zwrotu wadium reguluje jego § 2 zgodnie z którym jeżeli uczestnik aukcji albo przetargu, mimo wyboru jego oferty, uchyla się od zawarcia umowy, której ważność zależy od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w ustawie, organizator aukcji albo przetargu może pobraną sumę zachować albo dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia. W pozostałych wypadkach zapłacone wadium należy niezwłocznie zwrócić, a ustanowione zabezpieczenie wygasa. Jeżeli organizator aukcji albo przetargu uchyla się od zawarcia umowy, ich uczestnik, którego oferta została wybrana, może żądać zapłaty podwójnego wadium albo naprawienia szkody.

W przepisie art. 70⁴ k.c. ustawodawca określił zasady postępowania z wadium, które ma zabezpieczać interesy zamawiającego i oferenta. Zastrzeżenie wadium jest uprawnieniem organizatora, z którego może on, ale nie musi skorzystać. W warunkach aukcji lub przetargu może określić wysokość wadium (kwotową lub procentową), sposób jego uiszczenia (np. gotówka, przelew, forma gwarancji) i termin wpłaty, który powinien upływać najpóźniej wraz z upływem terminu na składanie ofert.

W doktrynie i orzecznictwie jasno wskazuje się na funkcję zabezpieczająco-rekompensacyjną wadium. Ma ono za zadanie zapobiegać przystępowaniu do przetargu lub aukcji osób lekkomyślnych lub nieuczciwych. Stworzona bariera finansowa zapewnia udział w przetargu wyłącznie osób rzeczywiście zainteresowanych zawarciem określonej umowy. Z drugiej strony ustanowienie wadium ma stanowić gwarancję zawarcia umowy po zakończeniu aukcji lub przetargu. 

Główną funkcją zatrzymania wadium, zgodnie z wolą ustawodawcy, jest sytuacja polegająca na uchylaniu się przez jedną ze stron od zawarcia umowy. Podkreślenia wymaga fakt, że pojęcie uchylania się, nie jest pojęciem tożsamym z każdą odmową zawarcia umowy. Za odmowę należy uznać  każde oświadczenie woli wyrażające brak zgody. Za uchylanie się uznać należny kwalifikowaną postać odmowy, a jej podstawowym elementem jest bezpodstawność takiego oświadczenia woli. Uchylanie się jest świadomym działaniem lub zaniechaniem, zmierzające do bezpodstawnego nie zawarcia umowy (Wyrok SN z dnia 26 września 2001 r., IV CKN 461/00). Jak wskazuje się w orzecznictwie nie dojście do podpisania umowy nie może stanowić absolutnej, nie doznającej wyjątków podstawy zatrzymania przez organizatora wadium, stanowiącego zabezpieczenie wykonania zobowiązania wykreowanego zakończeniem przetargu. Nie można wymagać od uczestnika, aby bez względu na istnienie wad przetargu albo podstawy do odstąpienia był zobowiązany spełnić swoje świadczenie (złożyć oświadczenie woli kreujące umowę finalną w formie aktu notarialnego i zapłacić cenę), a dopiero później od niej odstępować lub uchylać się od skutków wad oświadczenia woli (wyrok SN z 19.03.2003 r., I CKN 148/01, LEX nr 371841).

Zatrzymanie wadium przez organizatora związane jest zatem – w ujęciu kodeksowym – z wystąpieniem okoliczności od uczestnika zależnej. Jeżeli zaś okoliczności skutkujące nie zawarciem umowy znajdują się poza sferą woli zwycięskiego uczestnika postępowania, stwierdzić należy brak podstaw prawnych dla przyjęcia, że organizator uprawniony jest do zatrzymania wadium.

Przepisy nie precyzują dokładnie terminu w jakim wadium powinno zostać zwrócone, natomiast powinno to nastąpić niezwłocznie bez naliczania odsetek za zwłokę. Po zakończeniu aukcji można zaliczyć wadium na poczet zapłaty ceny za wybraną ofertę.

Często zdarza się, że organy utratę wadium traktują automatycznie podczas gdy sytuacja oferenta przy zwrocie wadium winna być zawsze rozpatrzona indywidualnie.