Menu Zamknij

Dyrektywa o sygnalistach – nowe obowiązki przedsiębiorców.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r.w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii(tzw. dyrektywa o sygnalistach) przewiduje nałożenie na przedsiębiorców nowych obowiązków w zakresie przyjmowania zgłoszeń naruszenia prawa i podejmowania działań w związku z tymi naruszeniami. Winno się mieć na uwadze, że dyrektywy nie stanowią prawa obowiązującego bezpośrednio w państwach członkowskich, konieczne jest ich zaimplementowanie w drodze odpowiedniej ustawy. Na uchwalenie takiej ustawy państwa członkowskie mają czas do dnia 17 grudnia 2021 r.

Wielu przedsiębiorców zapewne z niepokojem przyjmie wiadomość, że w Polsce brak jest aktualnie projektu ustawy wdrażającej dyrektywę o sygnalistach, niedawno powołany został specjalny zespół do jej przygotowania, a w kolejnym kwartale mają zostać przeprowadzone konsultacje społeczne. Należy pamiętać, że dyrektywa wyznacza jedynie minimalne standardy, które muszą zostać przez państwa członkowskie spełnione, przy czym pozostawia ona państwom członkowskim pewną swobodę we wdrażaniu konkretnych rozwiązań. W tym momencie trudno przewidzieć, w jaki sposób zostanie w Polsce wdrożona dyrektywa w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Ustawa może stanowić proste przeniesienie zapisów dyrektywy do polskiego prawa, ale może również nakładać na przedsiębiorców inne, nieprzewidziane dyrektywą obowiązki.

Warto przeanalizować przepisy dyrektywy o sygnalistach, aby być przynajmniej częściowo przygotowanym na nowe zasady, które duże przedsiębiorstwa będą musiały wdrożyć już 17 grudnia 2021 r. (w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw obowiązek dostosowania się do dyrektywy może być odsunięty do 17 grudnia 2023 r.). W pierwszej kolejności należy wskazać, że zakresem dyrektywy objęto naruszenia aktów Unii z zakresu następujących dziedzin: zamówienia publiczne; usługi, produkty i rynki finansowe oraz zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu; bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami; bezpieczeństwo transportu; ochrona środowiska; ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe; bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie i dobrostan zwierząt; zdrowie publiczne; ochrona konsumentów; ochrona prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwo sieci i systemów informacyjnych oraz naruszenia mające wpływ na interesy finansowe Unii, jak również naruszenia dotyczące rynku wewnętrznego.

Przedsiębiorców obciążać będzie obowiązek utworzenia kanałów i procedur na potrzeby dokonywania zgłoszeń wewnętrznych i podejmowania działań następczych. Te kanały i procedury powinny umożliwiać dokonywanie zgłoszeń na temat naruszeń. Kanały dokonywania zgłoszeń mogą być obsługiwane wewnętrznie przez wyznaczoną do tego celu osobę lub wyznaczony dział lub zapewniane zewnętrznie przez osobę trzecią. Te kanały i procedury winny być zaprojektowane, ustanowione i obsługiwane w bezpieczny sposób zapewniający ochronę poufności tożsamości osoby dokonującej zgłoszenia i osoby trzeciej wymienionej w zgłoszeniu oraz uniemożliwiający uzyskanie do nich dostępu nieupoważnionym członkom personelu.

Co istotne, możliwość zgłoszenia naruszenia powinni mieć zagwarantowani nie tylko pracownicy danego podmiotu, ale również jego współpracownicy, akcjonariusze, wspólnicy, osoby będące członkami organów podmiotu, wolontariusze, stażyści, osoby pracujące pod nadzorem i kierownictwem wykonawców, podwykonawców i dostawców, byli pracownicy oraz osoby ubiegające się o zatrudnienie. Przedsiębiorca ma obowiązek zagwarantować możliwość zgłoszenia naruszenia na piśmie lub ustnie oraz zorganizować w rozsądnym terminie spotkanie z osobą zgłaszającą, jeżeli ta o to wnosi. Dokonanie zgłoszenia winno być przez przedsiębiorcę potwierdzone w terminie 7 dni.

Nadto, przedsiębiorca powinien wyznaczyć bezstronną osobę lub wydział do podejmowania działań następczych w związku ze zgłoszeniami (może to być ta sama osoba lub ten sam wydział, które przyjmują zgłoszenia), które będą komunikować się z osobą dokonującą zgłoszenia i przekazywać jej informacje zwrotne. Informacje zwrotne należy przekazywać w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym trzech miesięcy od potwierdzenia otrzymania zgłoszenia.

Osoby dokonujące zgłoszeń powinny być chronione przez podejmowaniem w stosunku do nich działań odwetowych (np. przymusowy urlop bezpłatny, degradacja, wstrzymanie awansu, zmiana miejsca pracy, negatywna ocena wyników, zastosowanie środka dyscyplinarnego, itd.) oraz przed kierowaniem do nich gróźb podjęcia takich działań.

Bardzo istotnym elementem jest zapewnienie zrozumiałych i łatwo dostępnych informacji na temat procedur na potrzeby dokonywania zgłoszeń zewnętrznych do właściwych organów. Przedsiębiorcy powinni więc nie tylko dostosować swoje wewnętrzne procedury do nowych przepisów, ale również dołożyć należytej staranności, aby ich pracownicy i współpracownicy mieli świadomość możliwości zgłoszenia naruszenia odpowiednim organom. Koniecznym będzie również prowadzenie rejestru zgłoszeń.