Menu Zamknij

Długi spadkowe – jak uniknąć dziedziczenia długów

Spadek to ogół praw i obowiązków zmarłego przechodzących na jego następców prawnych (spadkobierców) w drodze dziedziczenia. Przedmiotem spadku mogą być nie tylko nieruchomości, ruchomości, obligacje czy lokaty, odziedziczyć można również długi spadkowe.

Dziedziczenie może nastąpić w drodze ustawy lub poprzez dziedziczenie testamentowe. W testamencie w sposób swobodny spadkodawca może wskazać osobę spadkobiercy. Dziedziczenie ustawowe natomiast odgrywa subsydiarną rolę względem dziedziczenia testamentowego. Krąg spadkobierców ustawowych obejmuje przede wszystkim osoby, które łączy stosunek rodzinnoprawny (małżeństwa, pokrewieństwa, powinowactwa), a w ostatniej kolejności podmioty instytucjonalne, przy czym nie wszyscy istniejący krewni dochodzą do dziedziczenia ustawowego.

KOLEJNOŚĆ DZIEDZICZENIA USTAWOWEGO

Krąg spadkobierców ustawowych uszeregowany został za pomocą grup, które dochodzą do dziedziczenia według określonej kolejności.

1) Dzieci i małżonek – w pierwszej kolejności do spadku zostają powołane dzieci spadkodawcy oraz małżonek.

2) Małżonek i rodzice – w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych (dzieci naturalnych i przysposobionych), do spadku zostają powołani jego małżonek oraz jego rodzice.

3)Rodzeństwo i zstępni rodzeństwa – w przypadku, gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, to w jego miejsce wchodzi rodzeństwo spadkodawcy, dziedzicząc część przypadającą rodzicowi w częściach równych. Gdy jedno z rodzeństwa, mające prawo do spadku, nie żyje do dziedziczenia powołani zostają zstępni rodzeństwa.

4) Dziadkowie – dziedziczą oni spadek tylko wówczas, gdy spadkodawca nie miał ani małżonka, ani rodzeństwa, ani zstępnych rodzeństwa. Jeśli któreś z dziadków nie dożyje otwarcia spadku, to udział spadkowy przypada jego zstępnym (dalszym krewnym spadkodawcy). Jeżeli zaś któreś z dziadków nie posiadało potomstwa, to udział tej osoby przypada pozostałym dziadkom (na zasadzie przyrostu).

5) Dzieci małżonka – dzieci małżonka spadkodawcy (pasierbowie) powołane są do dziedziczenia, ale tylko te, których oboje rodziców nie dożyło otwarcia spadku.

6) Gmina lub Skarb Państwa – ostatecznie, gdy spadkodawca nie pozostawił żadnych osób powołanych do spadku z ustawy, wówczas dziedziczy gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli natomiast ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy nie da się ustalić lub spadkodawca zamieszkiwał i zmarł za granicą, to spadek przypada Skarbowi Państwa.

Zgodnie z art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Nabycie spadku z chwilą śmierci spadkodawcy nie ma charakteru ostatecznego bowiem art. 1012 kcdaje uprawnienie do przyjęcia albo odrzucenia spadku. Jest to uprawnienie kształtujące – daje spadkobiercy prawo do złożenia jednego z następujących oświadczeń woli:

1) o przyjęciu spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe (przyjęcie spadku wprost);

2) o przyjęciu spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) albo

3) o odrzuceniu spadku.

Każde z tych oświadczeń powinno być złożone w terminie zawitym – liczonym osobno dla każdego spadkobiercy oraz w szczególnej formie. Niezachowanie terminu albo formy oświadczenia spadkowego powoduje jego nieważność. Oświadczenia spadkowe składane są zarówno w razie dziedziczenia na podstawie testamentu, jak i na podstawie ustawy, przy czym niezłożenie w terminie zawitym jakiegokolwiek oświadczenia oznacza, że spadkobierca jest traktowany jako przyjmujący spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2). Skutek prawny przyjęcia i odrzucenia spadku następuje z mocą wsteczną od daty otwarcia spadku (ex tunc).

Zgodnie z art. 1030 k.c. do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku, natomiast od chwili przyjęcia spadku ponosi on za te długi odpowiedzialność z całego swojego majątku (teraźniejszego i przyszłego).Od chwili przyjęcia spadku odpowiedzialność za długi jest uzależniona od rodzaju tego przyjęcia.

W razie przyjęcia wprost spadkobierca odpowiada za długi bez żadnych ograniczeń i z całego swojego majątku.

Aby zatem uniknąć dziedziczenia długów należy:

1) złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) albo

2) złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku

– w terminie zawitym – sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania – oraz w szczególnej formie. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem; można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym; pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

Przy czym w wypadku przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca odpowiada do wartości stanu czynnego spadku, ale jego odpowiedzialność obejmuje całość jego majątku; jest to zatem ograniczenie odpowiedzialności co do kwoty, nie zaś co do przedmiotów, z których można prowadzić egzekucję;

Odrzucenie spadku skutkuje rezygnacją ze spadku ex tunc (a więc z mocą od daty otwarcia spadku), a zatem odrzucający nie nabywa żadnych aktywów ani pasywów składających się na spadek. Spadkobierca odrzucający spadek jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku(art. 1020 k.c.) – w razie dziedziczenia ustawowego w jego miejsce wstępują kolejni spadkobiercy, według porządku kształtowanego przez k.c.(tj. w kolejności jak wskazano wyżej). Aby jednak ochronić zstępnych, a również innych krewnych od odziedziczenia zadłużonego spadku, należy zadbać o to, aby oni również złożyli oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku, w zakreślonym ustawowym terminie. Jeśli zdarzy się tak, że dziedzic zadłużonego spadku umrze i nie zdąży złożyć przed ustawowym terminem 6 m-cy stosownego oświadczenia, to oświadczenie to może być złożone przez spadkobierców zmarłego dziedzica, w terminie 6 m-cy obowiązującym dla nich.

Jeżeli natomiast dziedziczenie następuje na podstawie testamentu, w pierwszej kolejności w miejsce odrzucającego wchodzi spadkobierca podstawiony (art. 963), a w braku podstawienia zastosowanie ma instytucja przyrostu (art. 965); gdy testator wyłączył przyrost w treści testamentu, udział odrzucającego podlega dziedziczeniu według zasad dziedziczenia ustawowego (art. 926 § 3);

Długów spadkowych można również ustrzec się, zawierając z przyszłym spadkodawcą umowę za jego życia w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia (art. 1048 k.c.) .Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że w umowie znajdzie się zapis odmienny. Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wówczas wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.


Barbara Wołowska-Dyszy
aplikant radcowski