Menu Zamknij

COMPLIANCE W SAMORZĄDACH – Usługa sygnalisty wymaga kompleksowych rozwiązań

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2019/1937  z dnia 23.10.2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia prawa Unii nakłada w art. 8 obowiązek ustanowienia kanałów i procedury na potrzeby dokonywania zgłoszeń wewnętrznych i podejmowania działań następczych, przez podmioty prawne zarówno w sektorze prywatnym jak również publicznym. Obowiązek ten znajduje zastosowanie do wszystkich podmiotów prawnych w sektorze publicznym, w tym do podmiotów będących własnością lub znajdujących się pod kontrolą takich podmiotów. Przy czym w dyrektywie w tym samym art. 8,w ust. 9 przewidziano możliwość zwolnienia z obowiązku wdrażania tych systemów dla gmin liczących mniej niż 10.000 mieszkańców oraz podmiotów administracji publicznej zatrudniających mniej niż 50 pracowników. To jakie zostaną wprowadzone w tym zakresie przepisy zdecydują ustawodawstwa krajowe.

Co istotne, odpowiednie przepisy krajowe muszą zacząć obowiązywać do 17 grudnia 2021 r., przy czym w przypadku średnich przedsiębiorstw mogą wejść w życie do dnia 17 grudnia 2023 r.

Oznacza to, ze aspekt podmiotowy Dyrektywy obejmuje swoim zasięgiem także urzędników będących pracownikami. Kwestia ta ma szczególną wagę – obliguje do wdrożenia kanałów zgłaszania nieprawidłowości w podmiotach szeroko pojętej administracji publicznej. Przyjmując takie rozwiązanie, unijny prawodawca zobligował do objęcia ochroną także inne kategorie osób świadczących pracę w strukturach publicznych: m. in. sędziów i prokuratorów, a także funkcjonariuszy służb policyjnych oraz nauczycieli akademickich uczelni publicznych.

Sektor publiczny to również jednostki samorządu terytorialnego czy jednostki budżetowe. Jednostki samorządu terytorialnego niewątpliwie narażone są na patologie, mogące wpływać negatywnie na kontrolę zarządczą i interes społeczny. Dzięki dyrektywie mogą zyskać nowe narzędzie, które wzmocni ochronę tego interesu. Kontrola zarządcza może sprzyjać funkcjonowaniu jednostek samorządu terytorialnego i usprawniać zdolność do osiągania zakładanych przez nie celów i zadań istotnych w procesie realizacji dobra wspólnego. Możliwość całkowitego wyeliminowania dysfunkcji, możliwe jest przez ich wychwytywanie i zgłaszanie. Whistleblowing bo tak właśnie określane jest informowanie o nieprawidłowościach, jest zatem instytucją która daje realną możliwość prawidłowego działania nie tylko jednostek samorządu terytorialnego ale w ogóle podmiotów sektora publicznego. W systemie tym sygnaliści odgrywają kluczowe znaczenie.

Dyrektywa nr 2019/1937  w celu zapewnienia spójnych ogólnoeuropejskich ram w zakresie informowania o nieprawidłowościach nakłada na europejskie rządy obowiązek ustanowienia prawa, regulującego minimalne standardy dotyczące tworzenia kanałów zgłaszania nieprawidłowości, zapewnienia kompleksowej ochrony prawnej i immunitetów dla osób zgłaszających przypadki naruszenia, a także wprowadzenia skutecznych kar, zniechęcających do podejmowania przez nieuczciwych pracodawców działań odwetowych. W jednostkach samorządu terytorialnego odpowiedzialność za prawidłowe wychwytywanie i zgłaszanie nieprawidłowości ciąży przede wszystkim na najwyższym kierownictwie tj. Prezydentach, Burmistrzach, Wójtach, Radnych itd., bowiem to oni jako mający największy wpływ na kulturę organizacji mają realną możliwość tworzenia tych standardów.

Niewątpliwie działania administracji mają największy wpływ na to jak chronione są dobra wspólne obywateli i ich prawa. Polem funkcjonowania administracji są sprawy publiczne. To od niej zależy w jaki sposób wykorzystuje się środki publiczne i siłą rzeczy determinuje to większe prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyk dla interesu publicznego.

Do grudnia 2021 r. administracja publiczna, w tym jednostki samorządu terytorialnego powinny mieć wdrożone kanały przyjmowania zgłoszeń od sygnalistów i podejmowania działań następczych.

Każda z tych jednostek będzie więc musiała wyznaczyć właściwych i odpowiednio umocowanych do tego ludzi. Czy będą to pracownicy danego samorządu czy też podmioty zewnętrzne świadczące takie usługi, kluczowym jest właściwe przygotowanie tych osób do wykonywania obowiązków w tym zakresie. Dlatego istotne jest posiadanie przez osoby pełniące te funkcje odpowiedniego wykształcenia, praktyki we wdrażaniu i utrzymywaniu systemów i rozumiejących kulturę organizacyjną samorządów terytorialnych, bowiem samo powołanie oficera Compliance nie zwolni najwyższego kierownictwa (sensu largo) z ich obowiązków w tym zakresie.

Dyrektywa obliguje wszystkie państwa członkowskie do przeprowadzenia znaczących reform prawnych i instytucjonalnych w zakresie Compliance. W Polsce postęp w implementacji aktu jest minimalny a usługa sygnalisty wymaga kompleksowych rozwiązań bowiem, zwłaszcza w małych gminach, gdzie lokalna społeczność doskonale się zna, stworzenie odpowiedniego, wewnętrznego systemu zgłaszania nieprawidłowości funkcjonowania w nim sygnalistów ma wpływ na poufność zgłaszanych nieprawidłowości i wychwytywania ich z sukcesem.